نقلهاى منحصرى است كه قرائن تاريخى ديگر مؤيد آنهاست ، اما عين آنها در نقلهاى ديگر نيامده است . به همين دليل ، بايد اين اثر از منابع اوليه تاريخ خلفاى نخستين تا عصر اول عباسى دانست . چاپ پيشين الامامة والسياسة در قاهره ، به سال 1388 قمرى توسط مطبعة مصطفى البابى الحلبى انجام شده است . « 1 » چاپ جديدى با فهارس توسط على شيرى چاپ شده است . « 2 » يعقوب بن سفيان فَسَوى ( ح 195 - 277 ) ابويوسف يعقوب بن سفيان فسوى از محدثان و مورخان قرن سوم هجرى است كه سالهاى طولانى از عمر خويش را براى شنيدن حديث به مسافرت به شهرهاى مختلف دنياى اسلام اختصاص داد . وى در اصل از فساى فارس است كه براى فراگيرى حديث به مكه ، مصر ، شام ، و شهرهاى مختلف عراق سفر كرده است . وى در حالى كه بيش از هشتاد سال عمر داشت ، در سيزدهم رجب سال 277 در بصره درگذشت . مهمترين اثر وى كتاب المعرفة و التاريخ است كه در چهار مجلد با تصحيح اكرم ضياء العمرى چاپ شده است . « 3 » تعبير « المعرفة » به معناى شناخت رجال است و تعبير « التاريخ » به معناى تاريخ سالشمار . خواهيم ديد كه كتاب تركيب از هر دو شيوه است . وى بدون استثنا از سوى اصحاب رجال توثيق شده و از وى به عنوان شخصى عابد و زاهد و متقى ياد شده است . اين در حالى است كه ابن اثير وى را به تشيع متهم كرده است . « 4 » ابن كثير نوشته است : به يعقوب ليث صفارى خبر رسيد كه فسوى از عثمان بد مىگويد . دستور داد تا احضارش كنند . در اين وفت ، وزير يعقوب گفت : او دربارهء عثمان بن عفان سجزى ما بد نمىگويد ، بلكه دربارهء عثمان بن عفان صحابى بد مىگويد . يعقوب پاسخ داد : رهايش كنيد ، عثمان صحابى به من چه ربطى دارد ! « 5 » از ميان آثار وى كتاب المعرفة و التاريخ برجاى مانده كه آن نيز از سه مجلد ، مجلد نخست آن مفقود شده است . نيز بخشى از كتاب المشيخه او باقى مانده است . كتاب المعرفه او در دست مورخان بعدى بوده و مكرر در مآخذ مختلف از آن استفاده و ستايش شده است . « 6 » متأسفانه بخش مفقود آن ، تاريخ عمومى اسلام بر اساس سالشمار بوده و تا زمان سفاح ادامه داشته است . مصحح

--> ( 1 ) . افست قم ، رضى ، 1363 ( 2 ) . اين كتاب را نيز منشورات رضى به سال 1371 شمسى در قم افست كرده و متأسفانه ناشر و سال نشر چاپى را كه از روى آن افست كرده ، بر روى كتاب حفظ نكرده است . ( 3 ) . مدينهء منوره ، مكتبة الدار ، 1410 ( 4 ) . المعرفة و التاريخ ، ج 1 ، ص 15 ( 5 ) . البداية والنهاية ، ج 11 ، ص 60 ( 6 ) . نك : مقدمهء المعرفة و التاريخ ، ص 22